Kosten betalingsverkeer voor ondernemers slechts licht gedaald, ondanks 14% minder betalingen

Verschillen in kosten tussen betaalmiddelen nemen toe

De totale kosten van het betalingsverkeer bij toonbankinstellingen (detailhandel, horeca, bemande tankstations en ambulante handel) bedroegen €1,35 mld. in 2020. In 2017 was dat €1,42 mld. Het aantal transacties aan de toonbank daalde naar 5,2 miljard transacties in 2020, van 6 miljard in 2017. De kosten voor het betalingsverkeer als percentage van de omzet daalden licht, naar 1,1% in 2020. Er zijn echter grote verschillen in de kosten tussen de diverse betaalmiddelen. Contante betalingen zijn fors duurder geworden, terwijl een pinbetaling gemiddeld ongeveer even duur is gebleven. Dit blijkt uit onderzoek van Panteia in opdracht van Betaalvereniging Nederland en de Nederlandse toonbankinstellingen (detailhandel, benzinebranche, horeca).

Corona zorgt voor daling aantal transacties

Het totale aantal transacties in het toonbankbetalingsverkeer daalde in 2020 met 14% ten opzichte van 2017, naar 5,2 miljard transacties. Deze daling is een gevolg van de coronamaatregelen. Ondernemers in de horeca moesten in 2020 maandenlang hun zaak sluiten en winkels hadden te maken met allerlei capaciteitsbeperkende maatregelen.

Het aantal contante transacties daalde harder en nam de afgelopen drie jaar met 49% af. Vooral vanaf de eerste lockdown in het voorjaar van 2020, betaalden consumenten fors minder met contant geld, mede door de aanmoediging om zoveel mogelijk contactloos te pinnen. Daarbij hebben banken contactloos betalen vergemakkelijkt door de veiligheidslimieten aan te passen, zodat consumenten minder vaak hun pincode hoeven in te voeren. Die aanpassingen zijn inmiddels definitief gemaakt.

Contante betalingen bijna drie keer duurder dan pinbetalingen

De totale kosten van het betalingsverkeer daalden tussen 2017 en 2020 met €67 mln., van €1,42 mld. naar €1,35 mld. Belangrijke oorzaak is de afname van het aantal betaaltransacties in coronajaar 2020. Een andere oorzaak is het feit dat consumenten steeds vaker kiezen voor de relatief goedkope pinbetaling. Hoewel pinbetalingen ruim 70% van alle betalingen uitmaakten binnen de onderzochte branches, veroorzaakten deze in 2020 slechts 46% (€617 mln.) van de totale kosten. Bijna evenveel kosten (€603 mln., 45% van het totaal) kwamen voor rekening van contante betalingen, terwijl die nog maar 24% van het aantal transacties uitmaakten.

Kijken we naar het effect aan de toonbank, dan zien we dat een contante betaling voor een ondernemer op dit moment gemiddeld 2,8 keer duurder is dan een pinbetaling. Een contante betaling kost een ondernemer gemiddeld €0,49; drie jaar geleden was dit nog €0,29, een stijging van 69%. De gemiddelde kosten van een pintransactie bleven €0,17. Dat dit niet is gedaald, komt doordat de kosten van pinnen in grote mate variabel zijn (82% variabel). Verder staat tegenover iets hogere pintarieven een lagere kostenpost door de snellere afwikkeltijd van contactloze betalingen.

De kosten van een betaling met een creditkaart zijn voor een ondernemer in doorsnee het duurst, met gemiddeld €1,19 per transactie (was €1,17 in 2017). Dat komt omdat ondernemers bij een creditkaart een percentage van het bedrag moeten afdragen.

Vaste kosten drukken op kleiner aantal contante transacties;
oplossingen zijn nodig

De stijging van de kosten per contante betaling is voor een belangrijk deel het gevolg van de relatief hoge vaste kosten voor de chartale infrastructuur, bij een afnemend gebruik van contant geld. Deze trend is al jaren geleden ingezet en wordt door COVID-19 versterkt. De hoge vaste kosten van contant geld drukken nu zwaar op het steeds kleinere aantal contante transacties. Daarbij kregen ondernemers die zelf hun contant geld afstorten, in het voorjaar van 2020 te maken met maatregelen van banken tegen plofkraken, zoals het (tijdelijk) sluiten van een groot aantal afstortautomaten. Dit zorgde voor extra reistijd en daarmee extra kosten voor die ondernemers.

Gezien het grote verschil in totale kostprijs tussen een contante betaling en een pinbetaling (€0,49 versus €0,17) voor ondernemers, is het belangrijk dat er oplossingen worden gevonden om de kosten van contant geld voor toonbankinstellingen beheersbaar te houden, zodat een consument die is aangewezen op cash daarmee kan blijven betalen.